Khi mùa trám đến, nhà bạn có bao giờ lấy nhân trám để thổi xôi không? Món trám đen hẳn nhiều người ưa thích. Có lẽ chẳng có mấy gia đình thổi món xôi nhân trám ? Bởi lẽ cái hạt trám thì to, nhưng cái nhân bên trong hạt thì rất bé, chỉ bằng hạt gạo nếp.

Nhân trám bé như vậy nên muốn lấy được nhiều để thổi một chõ xôi chừng khoảng vài cân gạo nếp, chi ít cũng phải có chừng một phần ba nhân trám. Có nghĩa là phải có vài rổ hạt trám thì mới nhể được 1 kg nhân. Nhà nào cũng chỉ mua trám vài ba lần. Mỗi lần vài trăm quả chỉ đủ cho trẻ con chặt hạt "ăn chơi" với nhau. Ấy vậy mà nhà tôi mùa trám nào cũng thổi xôi nhân trám các bạn ạ.

Mùa trám các cô tôi bán trám om cho người hàng phố ăn cùi. Còn hạt trám các cô mang về, đổ vào xó bếp thành một đống. Cứ khoảng 1 tuần đống hạt trám của hai cô mang về phải đến hàng gánh.

Bà tôi đứng ngắm đống hạt trám và bảo mẹ tôi. "Đống hạt trám kia được nồi xôi rồi đấy. Mẹ nó kiếm mấy đấu gạo nếp, để u bảo cách cho mà thổi xôi" Một ngày thứ năm chủ nhật nào đó, anh em tôi được nghỉ học, mẹ tôi lại thổi một chõ xôi nhân trám theo sự hướng dẫn của bà. Để chuẩn bị có một chõ xôi nhân trám, bà tôi bảo mẹ tôi vo gạo nếp, ngâm gạo từ tối hôm trước. Sáng hôm sau chúng tôi rửa hạt trám đó để ra nong. Tất cả chúng tôi và những đứa bạn tôi rủ đến xúm quanh nong hạt trám, kẻ chặt hạt người nhể lấy nhân. Nhân trám nhể xong, tự tay bà tôi xóc nhân trám vào với gạo bỏ thêm ít muối và bảo mẹ tôi bắc nồi đáy, đặt nồi lên bếp, đặt chõ trên nồi đáy và miết gio mịn quanh miệng nồi liền với chõ, bà nói chung với mọi người. "Các cô các cậu nhìn bà làm đây. Đun nhỏ lửa chớ để nước nồi đáy bùng lên trên chõ. Tuyệt đối không được để gio nứt ra làm phì hơi là hỏng, là hấy, là nhão nhoét".

Khoảng nửa giờ sau, mùi xôi thơm bay đầy bếp, đầy nhà.Trong hơi gió thơm của xôi nhân trám, phảng phất hương nhựa trám. Ta có cảm giác như mùi hương của xôi nâng ta lên nhẹ lâng lâng.

Khi bà tôi đơm xôi lên đĩa, nhìn đĩa xôi tưởng như xôi chỉ toàn nếp, trắng tinh. Bởi hạt gạo nếp trắng, nhân trám còn trắng hơn khi ta cầm đĩa xôi trên tay, nhìn kỹ mới nhận ra ra nhân trám nằm xen kề bên hạt nếp. Và khi ta ăn có cảm giác sần sật, vừa béo vừa bùi lẫn trong hạt nếp dẻo quánh. Hương thơm của nếp cái hoa vàng quyện lẫn với hương thơm của nhân trám, thành một hương vị khó tả và ai cũng phải công nhận rằng món xôi lạ mà ngon. Vâng, ngon thật tuyệt vời.

Đã xa rồi những mùa trám đi qua, và mỗi độ thu về mùa trám đen lại hiện lên trong trí nhớ của tôi. Hình ảnh những mùa trám ngày xưa, những bữa xôi nhân trám với những người bạn thuở nào như hiện lên trong ký ức tôi, lung linh như vừa mới hôm nào.

ĐT – TH